پیام ویژه

آخرين مطالب

سلطه چین بر ژئوپلیتیک عناصر و فلزات کمیاب يادداشت

سلطه چین بر ژئوپلیتیک عناصر و فلزات کمیاب
  بزرگنمايي:

پیام ویژه - دنیای اقتصاد / دی سارا جیانسللو- عناصر کمیاب مشتمل بر 17 عنصر شیمیایی طبقه‌بندی‌شده در جدول تناوبی عناصر به‌عنوان فلز است. اهمیت راهبردی این عناصر عمدتا ناشی از کاربرد گسترده آنها در صنایع وابسته به تجهیزات الکترونیکی است؛ این صنایع شامل تلفن های هوشمند، تبلت، رایانه‌ها همچنین تلویزیون و لوازم‌خانگی است. عناصر کمیاب در بخش پزشکی نیز کاربرد دارد و از آنها برای درمان برخی انواع سرطان و انجام برخی پژوهش‌های علمی استفاده می‌شود. در صنایع دفاعی نیز از عناصر کمیاب برای ساختن رادار، دستگاه‌های ردیاب، لیزر و سیستم‌های هدایت موشک استفاده می‌شود. اهمیت و نوع کاربرد عناصر کمیاب وابسته به ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی آنها همچنین امکان استفاده از آنها در ارتقای خواص دیگر مواد معدنی برای بهبود فناوری کاربرد آنها است.
در بستر دگرش‌های اقتصادی معاصر که عمدتا به‌وسیله پیشرفت فناوری های‌تک و تلاش برای برتری جهانی در حوزه ابتکارات فناوری هدایت می شود، طی سال‌های اخیر تقاضا برای عناصر کمیاب و فلزات آهنی و غیرآهنی که قابلیت کاربرد در زمینه‌های پیش‌گفته را دارند، به طرز آشکاری افزایش یافته است؛ به‌طوری‌که عناصر کمیاب گرانبهاتر شده و اهمیت ژئواستراتژی پیدا کرده است. بانک جهانی عمدتا به‌دلیل هدایت شدن دگرش انرژی به سمت انرژی‌های سبز و منابع تجدیدپذیر، افزایش تقاضا برای عناصر کمیاب را پیش‌بینی کرده است. در واقع برای مثال، موفقیت گسترش ماشین‌های هیبریدی و فناوری مورد نیاز برای تولید و بهره‌برداری از انرژی‌های خورشیدی و بادی تا حد زیادی وابسته به استفاده از عناصر کمیاب شده است.
عناصر کمیاب به‌رغم اسمشان ولی نسبتا فراوان هستند. برای مثال عناصر کمیاب در مقایسه با مواد آهنی و غیرآهنی مثل مس یا نیکل در طبیعت بیشتر یافت می‌شوند با وجود این درواقع چه چیزی این عناصر را در هر دو عرصه توزیع جغرافیایی و فرآیند استخراج کمیاب کرده است؟ چنان‌که باعث تاثیرات مهم و نامطلوب بر محیط زیست می‌شود. در واقع، عناصر کمیاب در طبیعت به‌صورت مخلوط با دیگر مواد معدنی و در ترکیب‌های گوناگون یافت می‌شوند. بنابراین عناصر کمیاب نیازمند این هستند که از دیگر مواد معدنی جدا‌سازی شوند. با این حال به‌منظور جداسازی فلزات و مواد معدنی از همدیگر، مواد اسیدی و حلال‌های آلی مورد نیاز است و این مواد به‌دلیل انتشار گازکربنیک، مواد رادیو اکتیو و پسماندهای شیمیایی (که طی فرآیند استخراج به‌صورت زباله در محیط باقی می‌مانند) برای محیط زیست خطرناک هستند. علاوه بر آن بر اساس نوع فلزات، روش‌های متفاوت استخراج به‌کار گرفته می شود؛ در نتیجه فناوری‌های مخصوص برای استخراج هر نوع خاصی از فلز مورد نیاز است. فرآیند استخراج عناصر کمیاب که شامل پالایش فلزات وخالص‌سازی آنهاست نیازمند مراحل گوناگون مخلوط‌سازی و صاف کردن است که این مراحل هم وقت‌گیر است و هم نیازمند تسهیلات و امکاناتی است که این امکانات امروزه عمدتا در چین واقع شده است. اغلب میادین معدنی عناصر کمیاب در چین یافت می‌شود که این میادین تقریبا یک‌سوم ذخایر جهانی را دربرمی‌گیرد. پس از چین کشورهای ویتنام، برزیل، روسیه، هند، استرالیا، گرینلند و آمریکا دارای بیشترین میادین معدنی عناصر کمیاب هستند. فعلا چین در صدر این بخش از اقتصاد قرار گرفته است؛ به‌طوری‌که اداره 90درصد از کل تولیدات جهانی را در دست دارد. بنابراین تقریبا کنترل انحصاری این صنعت را از آن خود کرده است. تسلط چین در این عرصه وابسته به عوامل گوناگون است؛ نظیر وجود فلزات و مواد معدنی در قلمرو این کشور، فقدان قوانین سفت و سخت دست و پاگیر حفاظت از محیط زیست و یک فرآیند تولید موثر.
چین طی دهه 80 میلادی یعنی زمانی که دولت این کشور شروع به سرمایه‌گذاری به نفع پژوهش و فناوری استخراج فلزات کرد، جایگاه مهمی در بازار جهانی عناصر کمیاب از آن خود کرد. به لطف کارگر ارزان و قوانین آسان‌گیر در حفاظت از محیط زیست، پکن توانسته است تا تقاضای جهانی عناصر کمیاب را در قیمتی رقابتی برآورده کند؛ به‌طوری‌که در سال 2010 چین در صدر تولید جهانی عناصر کمیاب قرار گرفت. پیشرفت و کارآمدی صنعت پالایش سبب شد تا چین به قطب اصلی جهانی در استخراج فلزات تبدیل شود؛ این موضوع همچنین شامل فلزاتی می شد که در دیگر نقاط دنیا به وسیله شرکت‌های غیر چینی استخراج می‌شد. پیشتازی و سرآمدی چین از جمله عواملی بوده است که سبب دلسردی دیگر کشورها برای سرمایه‌گذاری در این بخش می‌شد؛ به‌طوری‌که بسیاری از کشورها ترجیح دادند به جای تولید عناصر کمیاب، آنها را از چین وارد کنند.
به‌هر حال، انحصار به پکن اجازه داد تا از بازرگانی عناصر کمیاب به‌عنوان سلاح ژئوپلیتیک استفاده کند. برای مثال چین در سال 2010 از صادرات عناصر کمیاب به ژاپن به‌عنوان اقدامی تلافی‌جویانه جلوگیری به عمل آورد. اختلاف میان چین و ژاپن متعاقب دستگیری ناخدای کشتی چینی توسط ژاپن در جزایر مورد اختلاف دو کشور رخ داد. در کوتاه‌مدت تولیدات ژاپن به‌دلیل توقف واردات عناصر کمیاب از چین تحت تاثیر قرار گرفت؛ در نتیجه ژاپن مجبور به کاستن از اتکای خود به واردات عناصر کمیاب از چین شد؛ به‌طوری‌که رقم واردات از چین از 91درصد به 58درصد در سال‌های پس از بحران یادشده کاهش یافت. 80درصد نیاز آمریکا به عناصر کمیاب متکی به واردات از چین بوده است. اخیرا آمریکا تصمیم به کاستن از وابستگی خود به چین در واردات عناصر کمیاب گرفته است. عناصر کمیاب برای اقتصاد و پیشرفت فناوری آمریکا همچنین صنایع دفاعی آمریکا اهمیت حیاتی دارد. صنایع دفاعی آمریکا برای ساختن لیزر، پهپاد، موشک‌های هدایت‌شونده، سیستم‌های کنترل‌کننده، تجهیزات ارتباطی، موتورهای جت و سیستم‌های موشکی به‌شدت وابسته به عناصر کمیاب است؛ به همین دلیل بخش‌های دفاعی و انرژی آمریکا اقدام به تامین مالی برای بازیافت و برنامه‌های استخراج محلی عناصر کمیاب با هدف تقویت توان ملی برای فراهم کردن این مواد و کاستن از وابستگی به واردات عناصر کمیاب از چین کرده‌اند. قبلا وابستگی بازار جهانی عناصر کمیاب به چین سبب آسیب‌پذیری این بازار در مقابل سیاست‌های خاص چین می‌شد؛ به‌عنوان مثال در سال 2010 به‌دلیل سیاست‌های انقباضی پکن در حوزه عناصر کمیاب که منجر به کاهش صادرات این کالا از چین شد.
قیمت جهانی عناصر کمیاب از 946 دلار برای هر تن در سال 2009 به رقم 6696 دلار در هر تن در سال 2011 رسید. چین به لطف بهره‌برداری از عناصر کمیاب توانست در سال 2015 هدف‌گذاری دستیابی به خوداتکایی و برتری فناوری تا سال 2025 را تعیین کند؛ هدف‌گذاری که تاکنون بسیاری از اهداف آن برآورده شده است.
این روزها روسیه هم سعی می‌کند خودش را وارد حوزه عناصر کمیاب کند. روسیه با وجود اینکه چهارمین کشور دارنده میادین معدنی عناصر کمیاب در دنیا است، ولی تنها تولیدکننده 3/ 1 از کل تولیدات جهانی در این زمینه است. روس‌ها اخیرا با انجام سرمایه‌گذاری بیشتر در این حوزه، هدف‌گذاری تولید 10درصد از عناصر کمیاب تا قبل از 2030 را تعیین کرده‌اند تا به این ترتیب تبدیل به دومین تولیدکننده عناصر کمیاب در دنیا شوند. فعالیت‌های استرالیا هم در این زمینه مهم است. استرالیا طی 3 سال گذشته تولید عناصر کمیاب خود را دو برابر کرده است.
با وجود اینکه ممکن است چین نتواند به اهداف بلندپروازانه خود در تولید داخلی عناصر کمیاب دست یابد، ولی پکن تلاش می‌کند برای تحقق اهداف خود برخی تسهیلات راهبردی در خارج از مرزهای خود را فراهم کند. فرضا آفریقا جایی است که چین قبلا توانسته است کنترل‌های گسترده‌ای را در آنجا اعمال کند. چین طی سال‌ها اقدام به انعقاد قراردهای زیادی با کشورهای آفریقایی کرده است تا به این ترتیب برای بهره‌برداری پیوسته از معادن و تولید عناصر کمیاب (از طریق صنایع هایتک) خیالش راحت شود. مثلا شرکت‌های چینی قبلا در کشورهای موزامبیک، ماداگاسکار، گینه، جمهوری دموکراتیک کنگو و مالاوی کار کرده‌اند؛ کشورهایی که با استخراج مواد اولیه از آنجا و پالایش این مواد اولیه با استفاده از امکانات و تسهیلات محلی اقدام به تولید عناصر کمیاب می‌کنند. چین تنها بازیگر در حوزه مواد معدنی در آقریقا نیست که به این منطقه هجوم آورده است، با افزایش اهمیت عناصر کمیاب در بازار جهانی، روسیه و آمریکا هم در این هجوم به آفریقا در همان راه رقابت جدید ژئوپلیتیک قرار گرفته‌اند. روسیه درصدد افزایش نقش خود در بخش معادن آفریقا برآمده است. فرضا شرکت‌های روسی در ماداگاسکار و زیمبابوه یعنی جایی که محل ذخایر عنصر پلاتینیوم است و جایی که حدس زده می شود منبع عظیم ذخایر لانتانوم و سریوم باشد حاضر شده‌اند. همزمان آمریکا شروع به نزدیک شدن به قاره آفریقا کرده است تا به این ترتیب از دستیابی به منابع بادوام عناصر کمیاب مطمئن شود. آمریکا مذاکرات خود را با بوروندی و مالاوی به‌منظور دستیابی به حق استخراج عناصر کمیاب و برتری یافتن در این بازار شروع کرده است.
دیگر کشورها و سازمان‌ها هم حرکت خود را به سمت آفریقا برای کسب اطمینان بابت دستیابی به منابع معدنی را شروع کرده‌اند. اتحادیه اروپا که 98درصد واردات خود در حوزه عناصر کمیاب را از چین انجام می‌دهد طرح خود را برای کاهش وابستگی در این حوزه به چین منتشر کرده است. کمیسیون اروپایی در این زمینه تمایل خود را برای انعقاد شراکت راهبردی با کشورهای آفریقایی به‌منظور تامین مواد معدنی اتحادیه اعلام کرده است.
چین هنوز برتری و مزیت خود را در حوزه عناصر کمیاب حفظ کرده است. در میان‌مدت بعید است جایگاه چین در بازار عناصر کمیاب تنزل یابد. چین عناصر کمیاب را نه تنها در حوزه امنیت ملی خود تعریف کرده است، بلکه هر نوع عنصر معدنی دیگری را که در اقتصاد آینده جهانی موثر باشد نیز در این حوزه گنجانده است.
ترجمه سید قاسم ذاکری

لینک کوتاه:
https://www.payamevijeh.ir/Fa/News/788736/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

حرکت شایسته یک مرد برای همسر باردارش

ستاره اسکندری: آنقدر محتاج معیشتیم که دیگر آرمانی نداریم

اطلاعاتی که بازیگر زن از زندگی خصوصی رضا عطاران داد!

صحبت های مهران مدیری درباره مقام والای مادر

آمادگی بغداد برای پرداخت بدهی‌های ایران

قبض گاز 4 درصد از مشترکان پرمصرف چهار برابر می‌شود

قیمت طلای جهانی بالا رفت

روسیه: نیازی به اقدام فوری در بازار نفت نیست

پیش‌بینی قیمت طلا پس از مذاکرات وین

نرخ بلیت‌ هواپیما با دلار 28 هزار تومانی بسته شد

بورس باز هم کاهشی شد

افت دلار به میانه کانال 27 هزار تومان

خاندوزی: 17 دستگاه ایکس‌ری به گمرکات کشور اضافه می‌شود

جزئیات صادرات 570 اصله نخل از کشور

انتقال آب خلیج فارس به فلات ایران از سه جبهه

نرخ تورم اقلام خوراکی در آبان ماه اعلام شد

آغاز توزیع هوشمند کالا در سه استان از چهارشنبه

نظارت کامل بر قیمت کالاهای اساسی تا دو ماه آینده

برای حل مشکل ارتباطات روستاها وارد میدان شوید

اپل همچنان روی شارژر بی‌سیم با پشتیبانی از چند دستگاه و فناوری شارژ از راه دور کار می‌کند

نامه وزیر ارتباطات درباره طرح حمایت از کاربران

تبلت موتورولا موتو تب G70 به‌زودی در هند رونمایی می‌شود

بلومبرگ: اولین هدست اپل در سال 2022 معرفی اما کمی دیرتر عرضه می‌شود

مدیاتک پردازنده 5 نانومتری دایمنسیتی 7000 را برای رقابت با اسنپدراگون 870 تولید می‌کند

حمله هکرها به سرورهای مایکروسافت اکسچنج برای انتشار بدافزار

ضربه جدید رگولاتور رقابت انگلیس به فیسبوک

اولین گوشی تاشوی اوپو ممکن است با دوربین 50 مگاپیکسلی معرفی شود

واتس اپ ویژگی جدیدی را برای قابلیت واکنشها به پیام توسعه می دهد

مرکز بین کارگاهی کارخانه سحر در همدان افتتاح شد

معاون امور تعاون وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی: ​تعاونی‌ها، نقش سازنده‌ای در تولید و توسعه اشتغال دارند

عملکرد وزارت تعاون،کار و رفاه اجتماعی در حوزه اشتغال تشریح شد؛ جذب بیش از 4 هزار نفر در واحد های اقتصادی از طریق پرداخت مشوق های بیمه ای / اشتغال 3 هزار و350 نفر / یک هزار و643 طرح بهره مند ازتسهیلات اشتغال روستایی / صدور21 هزار و 217 مجوز مشاغل خانگی

انعقاد تفاهم نامه با وزارت راه و شهرسازی برای ساخت 400هزار واحد مسکونی ویژه کارگران و بازنشستگان

افزایش خدمات رسانی به شهروندان با بهرمندی از ظرفیت بسیجیان

دست پُر ایران در مذاکرات وین از افزایش صادرات تا ذخایر هسته‌ای

اختلاف آمریکا و اسرائیل بر سر برجام؛ داستان چیست؟

آموزش و توانمندسازی کارآموزان به روش منتورینگ در دستور کار قرار گرفت

ابتکار ایران برای شکستن بن‌بست گازی در اوج تحریم

تولید بنزین در کشور کاهش نیافته است

پایداری شبکه انتقال گاز گیلان افزایش یافت

8 پروژه گازرسانی در کردستان به بهره‌برداری رسید

ارتقای جایگاه ایران در بازار جهانی انرژی با تقویت دیپلماسی منطقه‌ای

4 بُعد استراتژیک در قرارداد سوآپ گازی ایران با آذربایجان و ترکمنستان/‌ بن‌بست دیپلماسی انرژی چگونه شکست

برگزاری نخستین همایش فصلی ائمه جماعات در منطقه 16

اجازه مازوت سوزی به صنایع در تهران داده می شود؟

انجام آزمایش رایگان ایدز در منطقه 13

استقرار اتوبوس زندگی در میدان حضرت عبدالعظیم(ع)

ویتول: رویکرد اوپک به تقاضای نفت محتاطانه خواهد بود

تحقق طرح «تحول در نگهداشت شهر» با مشارکت حداکثری شهروندان

جشنواره «پژوهش و نوآوری» پشتوانه ای برای تحقق اهداف شهرداری است

تولید پلی‌اتیلن پتروشیمی تبریز از مرز 100 هزار تن گذشت

© - www.payamevijeh.ir . All Rights Reserved.