پیام ویژه - تسنیم /پسر نخست وزیر فقید اسلامگرای ترکیه، برای تصاحب پست ریاست جمهوری آماده میشود.
این روزها در فضای سیاسی ترکیه، شاهد تحرکات تبلیغاتی و اجتماعی قابل توجهی از سوی فاتح اربکان هستیم. او رسماً اعلام کرده که در انتخابات آتی، تحت هیچ شرایطی با اردوغان ائتلاف نمیکند، به نفع او کنار نخواهد کشید و خود را مهمترین رقیب او میداند.
مردی که قبلاً، فقط او را به نام پسرِ مرحوم نجم الدین اربکان نخست وزیر فقید اسلامگرای ترکیه میشناختیم، حالا به یک مدعی توانمند تبدیل شده و به عنوان یک رهبر محافظه کار، پیروزیهای قابل توجهی به دست آورده است.
شاگردان مرحوم اربکان که حتی پس از درگذشت او، چراغ حزب اسلامگرای سعادت را روشن نگه داشتهاند، پس از چند دهه فعالیت سیاسی و سرمایه گذاریهای اقتصادی رسانهای گسترده، به زحمت توانستند در ائتلاف با سکولارها از مجموع ششصد کرسی پارلمان ترکیه، 2 کرسی را تصاحب کنند. اما حزب جدیدالتاسیس «دوباره رفاه» (YRP) به رهبری فاتح اربکان، در یک بازه زمانی کوتاه توانست 5 کرسی به دست بیاورد و بیش از 63 شهرداری را از آنِ خود کند.
فاتح اربکان در انتخابات ریاست جمهوری سال 2023 میلادی، با اردوغان ائتلاف کرد و در دوستی با شاگرد سابق پدرش، تا جایی پیش رفت که حتی زمزمه ادغام حزب او در حزب عدالت و توسعه به گوش رسید، اما خیلی زود با اردوغان دچار اختلاف سیاسی شد و راهش را از او جدا کرد.
بازار ![]()
در ماههای اخیر، تیم مشاورین حزبی اردوغان، برای جذب نمایندگان و شهرداران تحت امر حزب اربکان و احزاب دیگر، تلاش فراوانی انجام داده و سه شهردار این حزب را به سوی خود جذب کردهاند.
فاتح اربکان میگوید، برخی از این افراد، با پول و وعدههای مالی فریفته شدهاند، اما برای جذب برخی شهرداران دیگر، از راهکارهای غیرقانونی دیگری استفاده شده است. به گفته اربکان، در استان گیرسون، استاندار که توسط دولت و حزب عدالت و توسعه تعیین شده، آب یک شهر کوچک را قطع کرد و شهردار این شهر، مجبور شد برای جلوگیری از تداوم بیآبی، از حزب اربکان استعفا داده و به حزب اردوغان بپیوندد!
پسر نخست وزیر اسبق ترکیه میگوید: «این رفتار حزب حاکم، تفاوتی با رفتارهای اسرائیل ندارد که آب را بر مردم غزه بست».
آیا اربکان یک رقیب جدی است؟
در دایره رهبران و سیاستمداران محافظه کار و اسلامگرای خارج از حزب عدالت و توسعه، اسامی متعددی مانند داود اوغلو، گل، اویسال و دیگران به چشم میخورد، اما اربکان جوان توانسته در کوتاه مدت، با سازماندهی وسیع و دقیق، از همه آنان سبقت بگیرد.
اربکان، شباهتهای قابل توجهی با پدرش دارد. مانند او، یک سخنران توانمند و مردمی است، از ابراز مخالفت با آمریکا و رژیم صهیونیستی ابایی ندارد، در جذب جوانان توانمند است، آرامش بالایی دارد و عصبانی کردن او کار آسانی نیست.
در حوزه رهبری حزبی نیز، مانند پدرش، معتقد به تاثیرگذاری خانه به خانه است و هزاران تیم کوچک از اعضای آموزش دیده حزب او، برای جذب هواداران و اعضای جدید، در سراسر ترکیه به خانههای شهروندان میروند.
با این حال، او در میان محافظه کاران اسلامگرا یک شخصیت کانونی نیست و به طور ویژه با شاگردان پدرش در حزب سعادت، میانه خوشی ندارد. در نتیجه، نه میخواهد با آنها کار کند، نه میتواند آنان را به سوی خود جذب کند. ولی در هر حال، او به عنوان ستارهای در حال ظهور برای بخش کثیری از رأیدهندگان محافظهکار در انتخابات ترکیه محل احترام و توجه است.
در انتخابات محلی 2024، حزب او حدود 6 درصد آرا را به دست آورد و با وجود عدم حمایت رسانهای گسترده یا حمایت ائتلافی، به سومین حزب بزرگ در سراسر کشور تبدیل شد. این نشان دهنده کشش انتخاباتی بالقوه فراتر از جایگاه حاشیهای است.
بسیاری از رأیدهندگان محافظهکار و مذهبی احساس میکنند که حزب عدالت و توسعه اردوغان از ارزشهای اسلامی فاصله گرفته و در مسائل اقتصادی شکست خورده است. اربکان از این نارضایتی بهره میبرد. در عین حال، پیوند او با سنت ملیگرایی پدرش، به او اعتبار تاریخی در میان حوزه انتخابیه اصلی اسلامگرایان میدهد.
فاتح اربکان، در گفتگو با شبکه تلویزیونی سوزجوی ترکیه میگوید: «ائتلاف مجدد با حزب عدالت و توسعه منتفی است. آنچه را که قبلاً امتحان کردیم، دوباره امتحان نخواهد شد. حزب ما نامزد خود را وارد میدان میکند و آن نامزد نیز خود من هستم. ما صدها پروژه رفاهی برای 81 استان داریم و یک سند 9 هزار صفحهای با عنوان ترکیه در حال توسعه، توسط بخش تحقیق و توسعه حزب ما تهیه شده است. ما میخواهیم اینها را اجرا کنیم. بنابراین، کاملاً طبیعی است که ما آرزوی ریاست جمهوری و اداره کشور را داشته باشیم».
اربکان درباره بحث داغ احتمال آزاد شدن عبدالله اوجالان رهبر گروه منحله پ.ک.ک میگوید: «لازم است یگانه مرجع تصمیمگیری در این مورد، شهروندان کشور باشند. چرا که این مسئله، عواطف خانوادههای شهدا و جانبازان را تحت تأثیر قرار داده و به باور ما، پیشنهاد برگزاری همهپرسی، راهکاری معقول و مطلوب است. این موضوعی است که فراتر از پارلمان و احزاب است. بیایید آن را به همهپرسی بگذاریم. البته شخصاً فکر نمیکنم ملت در چنین مقطعی رای موافق به صندوق بیاندازند».
اربکان در ادامه درباره حقوق و مطالبات کردها در ترکیه گفته است: «لازم است بین مساله کردها و پ.ک.ک فرق بگذاریم. مرحوم پدرم بر اساس نظریات چشمانداز ملی، پاکترین سابقه را در مورد حقوق برادران و خواهران کُرد ما دارد. پدرم در این راه، هزینه سنگینی داد. با این حال، ما هنوز هم بر همان باور هستیم، از برادری و حقوق برابر حمایت میکنیم و ضمناً از دید ما، پ.ک.ک و دمپارتی، یگانه نمایندگان کردهای ترکیه نیستند. فاتح اربکان به این نیز اشاره کرد که اردوغان و باغچلی، حتی در صورت جلب اعتماد و همراهی کردها، نمیتوانند قانون اساسی ترکیه را تغییر دهند. اربکان جوان، تمامیت ارضی در سوریه را خط قرمز حزب خود تلقی کرده و با اعطای هر نوع خودمختاری سیاسی و اداری به نهادهای اقماری پ.ک.ک و کردها در این کشور، مخالف است.
از دید اربکان، در حزب عدالت و توسعه انحرافاتی وجود دارد. او میگوید: ما شاهد انحرافاتی در حزب عدالت و توسعه هستیم و شاهد واکنش منفی شهروندانمان به ویژه در آناتولی هستیم. به دلیل مشکلات اقتصادی، بی عدالتی، تبعیض و استانداردهای دوگانه، واکنش بسیار جدی وجود دارد و ما این را در فرسایش آرای آنها به وضوح میبینیم. علاوه بر این، حزب حرکت ملی گرا به عنوان شریک اردوغان نیز، بخش قابل توجهی از ظرفیت و رای خود را از دست داده است. در مجموع آرای هر دو حزب اردوغان و باغچلی، نهایتاً در حد 35 درصد است. بدهیهای بانکی شهروندان در دوران زمامداری حزب عدالت و توسعه هزار برابر شده است. این در هیچ کجای دنیا سابقه ندارد. ملت فقیر شده است. کسانی که حداقل دستمزد را دریافت میکنند زیر خط فقر هستند، مستمریبگیران زیر خط فقر هستند.
یکی از ابعاد عجیب نگرش سیاسی حزب فاتح اربکان، همسویی با جریان راست افراطی ملی گرای ترکیه در حزب خوب یا ایی پارتی است. اربکان اعلام کرده که احتمال ائتلافسازی بین او و مساوات درویش اوغلو رهبر حزب خوب، دور از ذهن نیست.
البته وجه مشترک تفکرات سیاسی اربکان و درویش اوغلو در این است که ملیگرایان افراطی ترک، از نظر اجتماعی محافظهکار و نسبت به نفوذ غرب بدبین هستند. در نتیجه از حیث برخورداری از سوءظن به نفوذ فرهنگی غرب، تأکید بر ارزشهای سنتی و حاکمیت ملی قوی به همدیگر نزدیکند.
تحلیلگران سیاسی ترکیه بر این باورند که فاتح اربکان در میان رهبران اسلامگرای ترکیه، یک شخصیت قدرتمند و در حال رشد است. اما برای رسیدن به قدرت، نیازمند همراهی و ائتلاف با احزاب دیگر است.
از دیگر سو، او نیز مانند پدرش در حوزههای اجتماعی، اخلاقی و فرهنگی، باورهای اسلامی اصیلی دارد که از سوی کمالیستها، سکولارها و چپها مورد تایید قرار نخواهد گرفت و لذا فقط میتواند با جریان محافظه کار همراه شود. در نتیجه او در بهترین حالت، صاحب امکان بهره برداری از یک پارسنگ طلایی مهم خواهد بود که در انتخابات آتی، میتواند تکلیف جبهه برنده را مشخص کند.