پیام ویژه - نماینده مجلس دوازدهم و عضو کمیسیون امنیت ملی در پاسخ به این سوال که چرا دولت در شرایط جنگی چنین لایحهای را به مجلس ارسال کرده است؟، گفت: «این مسئله سابقهای بسیار طولانی دارد. پس از فروپاشی شوروی و ایجاد کشورهای جدید، پنج کشور در حاشیه دریای خزر قرار گرفتند. در آن زمان گفته میشد که شوروی سابق و ایران بهصورت تقریباً ۵۰-۵۰ در دریای خزر شریک بودند. اگرچه شوروی در آن زمان بیشترین سهم را از دریای خزر داشت و ایران کمترین سهم را.»
«سهم ایران از دریای خزر نباید کاهش یابد.» این یکی از مهمترین مطالباتی است که با اقدام جدید دولت چهاردهم امروز در جامعه قوت گرفت. دولت مسعود پزشکیان لایحه الحاق ایران به کنوانسیون «وضعیت حقوقی دریای خزر» را با قید یک فوریت به مجلس ارسال کرد. این کنوانسیون 8 سال پیش در قزاقستان امضا شده بود، اما دولت به چه دلیل و با چه اولویتی این لایحه را در بحبوحه جنگ، شرایط اقتصادی و معیشتی بد، تورم، گرانی و... با قید یک فوریت به مجلس ارسال شده است؟ این سوال در هالهای از ابهام است و بار دیگر نگرانی درباره سهم نهایی ایران در خزر را زنده کرده تا به دیگر نگرانیهای این روزهای ایرانیها اضافه شود.
پیش از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1991 دریای خزر بین ایران و شوروی مشترک و روابط دو کشور براساس دو معاهده 1921 و 1940 تنظیم میشد. اما پس از فروپاشی شوروی 5 کشور در دریای خزر ساحل داشتند؛ ایران، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان و قزاقستان و روسیه. بسیاری بر این عقیدهاند که ایران باید همان مشارکت خود را در دریای خزر داشته باشد و نباید که به این کنوانسیون بپیوندد یا از خاک دریایی خود ذرهای عقبنشینی کند. کشورهای شوروی سابق هم باید سهم شوروی سابق را بین خود تقسیم کنند.در این میان اما شائبههایی هم به گوش رسید؛ شائبههایی مانند این که دولت در مقابل سهمی که به عمان در تنگه هرمز میدهد مجبور است به کشورهای شوروی سابق هم سهمی بدهد. یکی دیگر از شائبههایی که این روزها پررنگ شده رفاقت مسعود پزشکیان و علی اف است.
درباره ارائه لایحه الحاق ایران به کنوانسیون «وضعیت حقوقی دریای خزر» و سهم ایران از دریای خزر با احمد بخشایش اردستانی، نماینده اردستان و عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس گفتوگو کرده است.
مشروح گفتوگو با احمد بخشایش اردستانی نماینده مجلس دوازدهم را بخوانید؛
بهتر است دولت پیش از بررسی لایحه توسط مجلس جهت افزایش سهم ایران اقدام کند
بخشایش اردستانی نماینده مجلس دوازدهم و عضو کمیسیون امنیت ملی در پاسخ به این سوال که چرا دولت در شرایط جنگی چنین لایحهای را به مجلس ارسال کرده است؟ به دیده بان ایران گفت: «این مسئله سابقهای بسیار طولانی دارد. پس از فروپاشی شوروی و ایجاد کشورهای جدید، پنج کشور در حاشیه دریای خزر قرار گرفتند. در آن زمان گفته میشد که شوروی سابق و ایران بهصورت تقریباً ۵۰-۵۰ در دریای خزر شریک بودند. اگرچه شوروی در آن زمان بیشترین سهم را از دریای خزر داشت و ایران کمترین سهم را.»
این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس افزود: «پس از تشکیل کشورهای جدید، باید بر اساس خط مقعر حقوق دریاها، دریاچه خزر یا کاسپین هم بین کشورها تقسیم میشد. ابتدا بر این پندار بودند که از 100درصد، سهم هر کشور ۲۰ درصد میشود. اما این تقسیم بندی باعث میشود، سهم آذربایجان و ترکمنستان، بهویژه آذربایجان که به ایران نزدیکتر است، کمتر میشود. راهکار دیگری که ارائه شد این است که بستر دریا مشترک باشد و روی دریا تقسیم شود اما در نهایت این روش هم عملی نشد. براساس برخی محاسبات، سهم ایران حدود 7درصد خواهد بود. به همین دلیل است که این لایحه باید به مجلس ارائه شود. بهتر است دولت پیش از بررسی لایحه توسط مجلس، برای افزایش سهم ایران اقدام کند.»
دولت میتواند لایحه را نگه دارد و به مجلس ارائه نکند
بخشایش اردستانی تاکید کرد: «البته عدهای بحثی مطرح کردند مبنی بر اینکه آقای علی اف رفیق آقای پزشکیان است به همین دلیل دولت کنوانسیون «وضعیت حقوقی دریای خزر» را به مجلس ارسال کرده. اما من این موضوع را قبول ندارم که به خاطر آقای علی اف این کار انجام میگیرد. این مشکل وجود دارد و باید حل شود. اما تاکید من این است که پیش از بررسی مجلس باید سهم ایران را افزایش دهیم، چون مجلس این مسئله را قبول نمیکند. به همین دلیل دولت میتواند این لایحه را نگه دارد.»
ایرانیها روی خزر حساس هستند
این نماینده مجلس با اشاره به اینکه ایرانیها روی این موضوع حساس هستند، افزود: «در نهایت سهم ایران بین 5 تا 7 درصد خواهد بود و برخی دیگر این میزان را بین 6 تا 11 درصد اعلام میکنند. اما اگر سهم ایران ۲۰ درصد باشد، ما سهم خود را باید بیشتر از دل سهم آذربایجان میگیریم.»
این لایحه در دولت حسن روحانی تصویب شد
او با بیان این که این لایحه در دولت حسن روحانی به تصویب رسیده اما به مجلس نیامد، تاکید کرد: «در دولت روحانی میترسیدند که مجلس این لایحه را تصویب نکند. در حال حاضر هم این موضوع {ترس} وجود دارد.»
پیش از جنگ 40 روزه اصلاً به فکر ایران نمیرسید که یک روزی تنگه هرمز را ببندد. پیش از آن تنها شعار میداد، اما عمل نمیکرد. در جنگ اما تنگه هرمز را بست
ایران، ترکمنستان و آذربایجان در سهم دریای خزر با هم مشکل دارند
بخشایش اردستانی در پاسخ به این سوال که چرا باید قبول کنیم که ایران باید از سهم خود در دریای خزر بگذرد و سهم کشورمان کمتر شود؟ گفت: «تنها سهم ایران نیست که کم میشود. ما هم قبول نکردیم که سهم ایران کم شود. اما با این مشکل چه باید کرد؟»
او در پاسخ به این سوال که چرا باید به کنوانسیونی بپیوندیم که دستاوردش کاهش سهم سرزمینی از بخش دریا است؟ تاکید کرد: «سهم کشور ما بین 7 تا 11 درصد میشود. اما اگر سهم را 20 درصد کنیم باید سهم آذربایجان کاهش یابد و اختلاف ما با این کشور بیشتر میشود. مگر آن که این 5 کشور بستر دریا را بهصورت مشترک در نظر بگیرند. برای مثال، منابع نفتی موجود در بستر دریا میتواند تحت مدیریت یک شرکت خارجی قرار گیرد و درآمد حاصل از آن، بین پنج کشور تقسیم شود. در مقابل، سطح دریا طور دیگری تقسیم شود. ظاهراً در رژیم حقوقی دریای مازندران، کشورهای دیگر تمایل دارند که هر کشوری 20 درصد سهم داشته باشد. در حال حاضر روسیه و قزاقستان مشکلی ندارند اما با وجود آن که پهنه ایران بیشتر است ایران، ترکمنستان و آذربایجان با هم مشکل دارند، چون اگر ایران 20درصد از سهم خزر را داشته باشد، چیزی گیر آذربایجان نمیآید.»
میگویند ایران بیشتر از 7 درصد از خزر استفاده نمیکرده
این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در پاسخ به این سوال که مگر فروپاشی و تجزیه شوروی مشکل ایران است؟ هر کشوری که تجزیه شود ایران باید از سهم خود بگذرد و به او سهم بدهد؟ گفت: «آذربایجان هم یک کشور کنار دریای خزر است و شرکتهای هلندی و آمریکایی را برای سرمایهگذاری در دریای خزر جذب کرده است و آن شرکتها در حال حاضر نفت میبرند. قبول دارم که ما نباید از سهم خود به کشورهای دیگر بدهیم. ایران سهم خود را دارد و آذربایجان هم به دریای خزر ساحل دارد.»
او افزود: «این یک منطق است که میگویید مشکل ایران نیست که شوروی تجزیه شده است، اما آنها میگویند ایران زمان وجود شوروی هم بیشتر از 7 درصد از دریای خزر استفاده نمیکرد.»
بخشایش در واکنش به این گفته ما که «ایران دوست نداشته از سهمش استفاده کند و آن را برای آیندگان گذاشته است.» تاکید کرد: «پس مشکل لاینحل میماند. سالها پیش آذربایجان از ایران جدا شد و تزار آن را گرفت، پس از تجزیه شوروی هم به یک کشور تبدیل شده است. حالا همان جمهوری آذربایجان که از ایران جدا شده در دریای خزر ساحل دارد و سهم میخواهد.»
او در پاسخ به این سوال که چرا سهم خود را از شوروی نمیگیرد؟ گفت: «شوروی هم 20درصد سهم خود را میگیرد نه بیشتر. سهم قزاقستان هم ۲۰ درصد است. اما طول ساحل ایران بزرگتر از آذریایجان است. ایران نسبت به سهم ساحل خود سهم دارد اما به صورت مثلثی پیش میرود با این حال در سهم آذربایجان قرار میگیرد. البته برخی میگویند ایرانیها به 13 درصد هم راضی هستند.»
25درصد تنگه هرمز متعلق به عمان است
این نماینده مجلس در پاسخ به این سوال که آیا جمهوری اسلامی لطف توافق ایران با عمان بر سر تنگه هرمز را با دادن سهم دریایی برای کشورهای شمالی جبران میکند؟ به دیده بان ایران گفت: «خیر. اما 75درصد تنگه هرمز متعلق به ما است و اگر ایران از عبور کشتیها عوارض بگیرد، یک چهارهم تعرفه هم متعلق به عمان و سه چهارم آن مال ایران است. عمان میتواند این عوارض را بگیرد یا خیر.»
عمان از طرف آمریکا با ایران مذاکره میکند
او با اشاره به اینکه ایران صاحب تنگه هرمز است، افزود: «سلطان قابوس پس از کمک ایران در زمان شاه و جنگ ظفار، تمام مدیریت تنگه هرمز را به ایران داد. در حال حاضر هم عمان از طرف آمریکا با ایران مذاکره میکند و قبول کردند که هم ایران تعرفه 7 درصد از بار کشتیها بگیرد و هم مدیریت تنگه هرمز را در اختیار داشته باشد و سهم عمان براساس ساحلی که دارد، ۲۵ درصد است. یعنی کشتیها از سوی ایران وارد تنگه هرمز شوند، از سوی عمان و ایران از تنگه هرمز خارج شوند. اما حاکمیت تنگه هرمز در اختیار ایران است. قبل از این تنگه هرمز متعلق ایران و حاکمیت آن در اختیار آمریکاییها بود و ایران درآمدی نداشت.»
بخشایش1
ایران پیش از این شعار میداد اما در جنگ 40 روزه تنگه هرمز را بست
بخشایش اردستانی با اشاره به اینکه سهم دریای خزر به دولتهای احمدینژاد و بعد دولت روحانی مربوط میشود، گفت: «موضوع سهم ایران از دریای خزر اصلاً ربطی به جنگ ندارد، یکی باید این موضوع را حل کند. اما باید نگاه واقعگرایانه و رئالیسم به این مسئله داشته باشیم. ادعا با واقعیگرایی خیلی متفاوت است. پیش از جنگ 40 روزه اصلاً به فکر ایران نمیرسید که یک روزی تنگه هرمز را ببندد. پیش از آن تنها شعار میداد، اما عمل نمیکرد. در جنگ اما تنگه هرمز را بست و آمریکا هم گفت: «من هم شریک هستم، بگذار من تعرفه بگیرم و بخشی از آن را به ایران بدهم.» اما ایران قبول نکرد و اعلام کرد که اصلا آمریکا نباید در منطقه حضور داشته باشد. در نهایت آمریکا از طریق عمان وارد شد و قبول کرد که عمان با ایران مذاکره کند. در واقع ایران در حال مذاکره با آمریکا است آنهم به اسم عمان. آمریکا میخواهد زیربار نرود عمان را جلو انداخته است.»
لزوم بازبینی مجدد لایحه الحاق ایران به کنوانسیون حقوقی دریای خزر
او در پاسخ به این سوال که آیا الحاق به کنوانسیون حقوقی دریای خزر، نوعی باج به کشورهایی مانند آذربایجان و روسیه است؟ گفت: «اصلا و ابدا. اگر این لایحه باج به دیگر کشورها باشد مجلس زیربار آن نمیرود. در حال حاضر هم مجلس الحاق به این کنوانسیون را قبول نمیکند اما راهحلی هم برای برون رفت از این شرایط ندارد. فقط میگویند که سهم ایران 20 درصد شود، اما ترکمنستان و آذربایجان این موضوع را قبول نمیکند. در نهایت تاکید میکنم که مجلس زیر بار این لایحه نمیرود و دولت باید پیش از بررسی مجلس این لایحه را مجددا بازبینی کند.»