پیام ویژه - ایرنا / سفر «ولادیمیر پوتین» رئیسجمهوری روسیه به جزیره مورد مناقشه ایتوروپ در مجمعالجزایر کوریل و واکنش تند ژاپن به این اقدام، بار دیگر اختلاف دیرینه دو کشور بر سر مالکیت این جزایر را به کانون تنشهای مسکو و توکیو تبدیل کرده است؛ اختلافی که اکنون با جنگ اوکراین، تقابل تحریمی و رقابتهای امنیتی در شرق آسیا گره خورده است.
اختلاف دیرینه روسیه و ژاپن بر سر مالکیت جزایر کوریل بار دیگر به یکی از محورهای اصلی تنش میان دو کشور تبدیل شده است. ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه در نخستین سفر شخصی خود به این جزایر، از ایتوروپ، بزرگترین جزیره کوریل، بازدید کرد. این اقدام همزمان با افزایش اختلافات مسکو و توکیو بر سر جنگ اوکراین، تحریمهای متقابل و مسائل امنیتی منطقه انجام شد.
در واکنش، سانائه تاکایچی نخستوزیر ژاپن این سفر را «کاملا غیرقابل قبول» توصیف کرد و گفت که چنین اقدامی احساسات مردم ژاپن نسبت به روسیه را تشدید کرده است. توکیو همچنان چهار جزیره جنوبی این زنجیره را «سرزمینهای شمالی» و بخشی از خاک خود میداند؛ جزایری که اکنون تحت کنترل و اداره روسیه قرار دارند.
دولت ژاپن همزمان سفیر روسیه در توکیو را در اعتراض به این موضوع به وزارت امور خارجه احضار کرد.
بازدید پوتین از جزیره مورد مناقشه
رسانههای دولتی روسیه گزارش دادند که پوتین در جریان سفر خود به شرق دور روسیه، وارد جزیره ایتوروپ شد. این جزیره در ژاپن «ایتوروفو» نامیده میشود و یکی از چهار جزیره جنوبی مورد مناقشه میان دو کشور است.
رئیسجمهور روسیه در این سفر از یک مجتمع فرآوری ماهی، بیمارستان منطقه مرکزی و مدرسهای که به نام ادوارد نورپولوف، یکی از قهرمانان روسیه، نامگذاری شده است بازدید کرد. نورپولوف در سال ۲۰۲۲ (۱۴۰۱ خورشیدی) در منطقه خارکیف اوکراین کشته شده بود.
پوتین همچنین با ساکنان محلی دیدار و با آنها گفتوگو کرد. بر اساس گزارش رسانههای روسی، حدود ۵۰ نفر برای استقبال از رئیسجمهور روسیه در نزدیکی مدرسه تجمع کرده بودند و پوتین در گفتوگو با آنان درباره شرایط آبوهوایی منطقه نیز اظهار نظر کرد.
این سفر با گرفتن عکس یادگاری پوتین و شماری از ساکنان جزیره و سپس برگزاری جلسه کاری رئیسجمهور روسیه با فرماندار منطقه ساخالین پایان یافت.
اعتراض شدید ژاپن
نخستوزیر ژاپن در واکنش به این سفر اعلام کرد که اقدام پوتین «کاملا غیرقابل قبول» است و گفت سفر رئیسجمهور روسیه به این جزایر احساسات مردم ژاپن نسبت به روسیه را تشدید کرده است.
توشیمیتسو موتگی وزیر امور خارجه ژاپن نیز اعلام کرد که این جزایر از نظر تاریخی و بر اساس حقوق بینالملل متعلق به ژاپن هستند و دولت توکیو بهشدت به سفر پوتین اعتراض میکند.
ژاپن چهار جزیره ایتوروپ، کوناشیر، شیکوتان و گروهی از جزایر کوچک خالی از سکنه را مورد ادعای خود میداند و این مجموعه را «سرزمینهای شمالی» مینامد. در مقابل، روسیه بر حاکمیت خود بر این مناطق تاکید دارد و آنها را بخشی از جزایر کوریل جنوبی میداند.
مناقشهای که پیمان صلح را به تاخیر انداخته است
اختلاف روسیه و ژاپن بر سر جزایر کوریل چندین دهه قدمت دارد و یکی از مهمترین موانع در مسیر امضای پیمان صلح میان دو کشور پس از پایان جنگ جهانی دوم بوده است.
در پایان جنگ، اتحاد جماهیر شوروی کل مجمعالجزایر کوریل را به قلمرو خود ضمیمه کرد و حدود ۱۷ هزار نفر از ساکنان ژاپنی این مناطق نیز اخراج شدند. از آن زمان، توکیو و مسکو بر سر مالکیت چهار جزیره جنوبی اختلاف داشتهاند.
تلاشهای دو طرف برای حل این مناقشه در سالهای گذشته نتیجه تعیینکنندهای نداشته است و پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲، چشمانداز دستیابی به توافق بیش از گذشته تضعیف شد.
کوریل؛ منطقهای با اهمیت نظامی برای روسیه
جزایر کوریل علاوه بر اختلاف تاریخی و حقوقی، از نظر نظامی و ژئوپلیتیکی نیز برای روسیه اهمیت بالایی دارند. این زنجیره جزایر در حدفاصل هوکایدو در شمال ژاپن و شبهجزیره کامچاتکا در شرق روسیه قرار دارد و بر مسیرهای دریایی میان اقیانوس آرام و دریای اختسک اشراف دارد.
مسکو طی یک دهه گذشته حضور نظامی خود در این منطقه را تقویت کرده و بهطور منظم رزمایشهایی در نزدیکی جزایر مورد مناقشه برگزار کرده است. جزیره ایتوروپ نیز بهعنوان یکی از مراکز مهم هوایی و نظامی روسیه در منطقه مورد استفاده قرار میگیرد.
ماه گذشته نیز ناوهای جنگی چین و روسیه در جریان یک گشتزنی مشترک از یکی از تنگههای واقع در مجمعالجزایر کوریل عبور کردند؛ اقدامی که بر اهمیت فزاینده این منطقه در معادلات امنیتی شرق آسیا تاکید دارد.
اوکراین؛ عامل تشدیدکننده اختلاف مسکو و توکیو
اختلاف بر سر کوریل در شرایطی بار دیگر برجسته شده است که روابط روسیه و ژاپن پس از آغاز جنگ اوکراین بهشدت سرد شده است.
ژاپن در سالهای اخیر از سیاستهای تحریمی غرب علیه روسیه حمایت کرده و کمکهای خود به اوکراین را افزایش داده است. مسکو نیز این اقدامات را خصمانه ارزیابی کرده است.
نیکولای نوزدرف سفیر روسیه در ژاپن در گفتوگویی با خبرگزاری ریانووستی، مشارکت توکیو در حمایتهای غرب از اوکراین را اقدامی در راستای تضعیف امنیت ملی روسیه توصیف کرد و اظهار داشت مسکو این اقدامات را گامهایی خصمانه با هدف طولانیتر شدن درگیری و تضعیف امنیت روسیه میداند.
کوریل؛ نماد اختلافی که همچنان پابرجاست
مناقشه کوریل اکنون در شرایطی بار دیگر به صدر روابط روسیه و ژاپن بازگشته که چشمانداز حل اختلاف ارضی میان دو کشور همچنان دور از دسترس به نظر میرسد. سفر پوتین به ایتوروپ، حضور نظامی فزاینده روسیه در این جزایر و واکنش تند مقامهای ژاپنی نشان میدهد که اختلاف بر سر حاکمیت این منطقه همچنان فراتر از یک مناقشه تاریخی است و با مسائل امنیتی، جنگ اوکراین و رقابتهای راهبردی در شرق آسیا گره خورده است.
در چنین شرایطی، سفر رئیسجمهور روسیه به یکی از جزایر مورد ادعای ژاپن را میتوان همزمان اقدامی برای نمایش حضور و حاکمیت مسکو و پیامی سیاسی به توکیو دانست؛ پیامی که واکنش تند ژاپن نشان داد اختلاف بر سر کوریل همچنان یکی از مهمترین نقاط تنش در روابط دو کشور باقی خواهد ماند.