پیام ویژه - ایسنا /توافق بغداد و آنکارا برای تحویل پایگاه «بعشیقه-زلیکان» به ارتش عراق، بیش از آنکه عقبنشینی باشد، «بازآرایی استراتژیک» آنکارا با چراغ سبز آمریکاست؛ تغییری که از نفوذ نظامی به سمت اهرمهای سیاسی و اقتصادی حرکت میکند.
در حاشیه نشست اخیر مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک، توافقی میان «علی الزیدی» نخستوزیر عراق و «رجب طیب اردوغان» رئیسجمهور ترکیه نهایی شد که بر اساس آن، کنترل پایگاه نظامی «بعشیقه – زلیکان» واقع در شمال موصل به صورت تدریجی به نیروهای فدرال عراق واگذار میشود. این پایگاه از دسامبر ۲۰۱۵ با استقرار نزدیک به ۶۰۰ نیروی نظامی ترکیه و بدون مجوز رسمی بغداد ایجاد شده بود و همواره یکی از نقاط بحرانی در روابط دو کشور به شمار میرفت.
تحلیلگران معتقدند این توافق را نمیتوان جدا از سیاستهای کلان امنیتی واشنگتن در عراق ارزیابی کرد. استقبال فوری «تام باراک»، فرستاده ویژه رئیسجمهور آمریکا و توصیف این توافق به عنوان «نقطه عطفی برای حاکمیت عراق و امنیت ترکیه»، بیانگر آن است که این گام در چارچوب پروژه آمریکا برای پیشبرد طرح «انحصار سلاح در دست دولت» طراحی شده است. از آنجا که گروههای مقاومت عراقی همواره پایان دادن به حضور پایگاههای ترکیه و ائتلاف بینالمللی را به عنوان پیششرط هرگونه ترتیبات امنیتی جدید مطرح کردهاند، این واگذاری راه را برای تحقق این طرح واشنگتن هموارتر میکند.
یکی از ابعاد کلیدی این توافق، تأکید آنکارا بر ترکیب نیروهای جایگزین است. بر اساس اظهارات منابع نظامی، ترکیه به صراحت شرط کرده است که این پایگاه باید منحصراً تحویل ارتش فدرال و نیروهای مرزبانی وزارت کشور عراق شود و نیروهای پیشمرگه اقلیم کردستان مجاز به استقرار در این محدوده نخواهند بود. این قید نشان میدهد که ترکیه ترجیح میدهد مستقیماً با دولت مرکزی عراق طرف حساب باشد و از تثبیت هرگونه توازن کردی در مرزهای پیرامونی خود ممانعت به عمل آورد.
همزمانی این اقدام با تغییرات بنیادین در پرونده منطقه سنجار نیز قابل توجه است؛ جایی که کمیته عالی امنیتی عراق به ریاست سرلشکر عبدالامیر یارالله عملیات جمعآوری سلاح و ساماندهی بازگشت ۳۰ هزار آواره ایزدی را آغاز کرده و قرار است نزدیک به چهارهزار نظامی محلی را در ساختار پلیس، ارتش و الحشد الشعبی ادغام کند.
از سوی دیگر، پایان توافق چهارساله ائتلاف با اقلیم کردستان و قطع کمکهای مالی به «وزارت پیشمرگه»، اربیل را در تنگنای شدید قرار داده و شکافهای ۵ تا ۲۰ کیلومتری میان خطوط ارتش و پیشمرگه در کرکوک و طوزخورماتو را برجستهتر ساخته است؛ خلأیی که بغداد را به بازیگر محوری در مناطق مورد مناقشه بدل میکند.
ناظران محلی بر این باورند که واگذاری بعشیقه به منزله پایان نفوذ آنکارا در عراق نیست. با توجه به بقای دهها مقر و پایگاه دیگر ترکیه در عمق اقلیم کردستان، آنکارا پس از کاهش تهدیدهای حزب کارگران کردستان «پکک» عملاً بهانه حضور نظامی پرهزینه در بعشیقه را از دست داده و ترجیح داده است با یک مصالحه تاکتیکی با بغداد، تمرکز خود را بر پروژههای کلان زیرساختی، ترانزیتی و تعمیق نفوذ اقتصادی معطوف سازد؛ مانوری که نه یک شکست، بلکه فاز جدیدی از بازآرایی استراتژیک در نقشه ژئوپلیتیک عراق محسوب میشود.