پیام ویژه - آخرین خبر / سرمایهگذارانی که بین صندوق مختلط و صندوق سهامی مردد هستند، معمولاً یک سوال اصلی دارند: کدامیک در نهایت سود بیشتری میدهد؟ پاسخ کوتاه این است که در دورههای رونق بورس معمولاً صندوقهای سهامی پربازدهترند ؛ اما در بازارهای پرنوسان یا رکودی، صندوقهای مختلط اغلب افت کمتری تجربه میکنند و مسیر بازدهی «هموارتر» دارند. برای تکمیل این صحبتها، در ادامه حتی به نقش ابزارهای مکمل مثل صندوق شاخصی هم وزن و صندوقهای بخشی مانند صندوق فلزات هم اشاره میکنیم تا انتخاب دقیقتری داشته باشید.
صندوق مختلط چیست؟
صندوق سرمایهگذاری مختلط (Balanced Fund) صندوقی است که داراییهای آن ترکیبی از سهام و اوراق با درآمد ثابت است. بر اساس حدنصابهای رایج، معمولاً حداقل ۴۰ درصد و حداکثر ۶۰ درصد از دارایی صندوق در سهام و حداقل ۴۰ درصد و حداکثر ۶۰ درصد در اوراق با درآمد ثابت و سپرده بانکی قرار میگیرد.
نکته کلیدی صندوق مختلط این است که مدیر صندوق با توجه به شرایط بازار میتواند در همین بازههای مجاز، وزن سهام و درآمد ثابت را تنظیم کند؛ یعنی وقتی بازار سهام پرریسک میشود، سهم درآمد ثابت را افزایش میدهد و وقتی بازار مستعد رشد است، وزن سهام را بالاتر میبرد. نتیجه این رویکرد معمولاً ریسک متوسط و بازدهی میانه (بین صندوق درآمد ثابت و صندوق سهامی) است.
صندوق سهامی چیست؟
صندوق سهامی صندوقی است که بخش عمده دارایی آن در سهام و حق تقدم شرکتهای بورسی سرمایهگذاری میشود. حد نصاب متداول این صندوقها معمولاً بین ۷۰ درصد تا ۹۵ درصد سرمایه در سهام است و بخش کوچکتری در اوراق با درآمد ثابت و وجه نقد نگهداری میشود.
بنابراین صندوق سهامی بهطور طبیعی نوسان بیشتری دارد، اما در ازای آن، در بازارهای صعودی میتواند بازدهی بالاتری ثبت کند. از منظر رفتاری، صندوق سهامی نزدیکتر به «بورس» حرکت میکند و صندوق مختلط نزدیکتر به «ترکیبی از بورس و درآمد ثابت».
| مقایسه صندوق مختلط و صندوق سهامی در یک جدول | | |
| صندوق مختلط | صندوق سهامی | معیار مقایسه |
| سهام ۴۰–۶۰ درصد + درآمد ثابت ۴۰–۶۰ درصد | سهام حدود ۷۰–۹۵ درصد | ترکیب دارایی |
| متوسط | متوسط رو به بالا و بالا | سطح ریسک |
| میانه (اغلب باثباتتر) | بالاتر در رونق بازار | انتظار بازدهی |
| کمتر از سهامی | بیشتر، همراه با افتوخیزهای کوتاهمدت | شدت نوسان |
| میانمدت تا بلندمدت | عمدتاً بلندمدت | افق زمانی مناسب |
| سرمایهگذار میانهرو که «سود + کنترل ریسک» میخواهد | سرمایهگذار ریسکپذیر که «رشد سرمایه» اولویت اوست | مناسب برای |
| تنظیم وزن سهام و درآمد ثابت برای کنترل افت | تمرکز بر انتخاب سهام و مدیریت فعال و شاخصی برای کسب بازدهی بالاتر | منطق مدیریت |
جمعبندی تحلیلی جدول: اگر «سود بیشتر» را صرفاً به معنی حداکثر بازدهی در بهترین سناریو در نظر بگیریم، صندوق سهامی جلوتر است؛ اما اگر «سود بهتر» را با معیار ریسک (افت کمتر، نوسان کمتر، تجربه روانی بهتر) بسنجیم، صندوق مختلط در بسیاری از دورهها انتخاب منطقیتری میشود.
بهترین صندوقهای مختلط
بهترین صندوق مختلط برای همه یکسان نیست؛ چون بعضی افراد بازدهی را اولویت میدانند و بعضی «کمترین افت» را. با این حال، در بازار ایران معمولاً انتخابها در دو گروه بررسی میشوند:
1- صندوقهای مختلط صدور و ابطالی (خرید و فروش بر مبنای NAV)
2- صندوقهای مختلط قابل معامله (خرید و فروش روی تابلو مثل سهام)
بهعنوان نمونه از صندوقهای مختلط شناختهشده (بر اساس فهرستهای تجمیعی و دادههای منتشرشده از بازار)، میتوان به مواردی مانند صندوق مختلط کاریزما و چند صندوق مختلط دیگر اشاره کرد که در دسته قابل معامله در بورس فعال هستند. توصیه حرفهای برای معرفی «بهترینها» این است که بهجای تکیه بر نام، این سه شاخص را کنار هم بررسی کنید: بازدهی ۱ساله و ۳ساله، بیشترین افت (MAX Drawdown) و نسبت شارپ . معمولاً ترکیب این سه، تصویر دقیقتری از کیفیت مدیریت میدهد.
بهترین صندوقهای سهامی
در صندوقهای سهامی، تفاوت عملکرد بیشتر از مختلطهاست؛ چون وزن سهام بالاتر است و سبک مدیریت هم میتواند متفاوت باشد (فعال، شاخصی، بخشی، اهرمی و غیره).
برای نمونه، در میان صندوقهای سهامیِ بازار ایران، نامهایی مثل افق ملت، اطلس (گروه مالی مفید)، آگاس (آگاه) بهعنوان صندوقهایی با وزن بالای سهام مطرح شدهاند. همچنین، صندوقهای سهامیِ «شاخصی» هم وجود دارند که هدفشان شکست شاخص نیست، بلکه نزدیکشدن به بازدهی یک شاخص مبنا است؛ اینجا دقیقاً جایی است که مفهوم صندوق شاخصی هم وزن معنی پیدا میکند.
نقش صندوق شاخصی هم وزن در تصمیمگیری
شاخص هموزن با شاخص کل فرق مهمی دارد: در شاخص هموزن، شرکتها وزن برابر دارند؛ یعنی نوسان شرکتهای کوچک تقریباً به اندازه شرکتهای بزرگ روی شاخص اثر میگذارد. یک صندوق شاخصی هم وزن معمولاً تلاش میکند پرتفو را طوری بچیند که حرکتش شبیه «شاخص هموزن» باشد. مزیت این نگاه آن است که اگر دورهای «شرکتهای متوسط و کوچک» پیشران بازار شوند، صندوق شاخصی هموزن میتواند نماینده بهتری از آن فضا باشد.
از نظر استراتژی، برخی سرمایهگذاران بهجای انتخاب یک صندوق سهامی فعال، بخشی از سبد را به صندوق شاخصی (از جمله هموزن) اختصاص میدهند تا ریسک تصمیمات مدیریتی کمتر شود و عملکرد نزدیکتری به نمای کلی بازار داشته باشند.
صندوق فلزات چیست و چه جایگاهی در این مقایسه دارد؟
صندوقهای بخشی، روی یک صنعت مشخص تمرکز میکنند. صندوق فلزات (صندوق بخشی فلزات) نمونهای از این ابزارهاست که بر سهام شرکتهای فعال در حوزه فلزات اساسی (مثل فولاد، مس، آلومینیوم و غیره) متمرکز میشود ومعمولاً قابل معامله در بورس است.
این صندوقها «جایگزین صندوق مختلط یا سهامی» نیستند، بلکه بیشتر نقش تکمیلکننده دارند؛ یعنی اگر تحلیل شما این باشد که صنعت فلزات در یک دوره مزیت دارد، میتوانید بخشی کوچک از سبد را به آن اختصاص دهید (با پذیرش ریسک تمرکز).
ریسکهای هرکدام و روشهای مدیریت ریسک
- ریسک بازار (نوسان شاخص و اقتصاد)
صندوق سهامی بیشترین اثر را میگیرد؛ صندوق مختلط کمتر. مدیریت ریسک در اینجا یعنی افق زمانی بلندمدت و پرهیز از تصمیمهای هیجانی در کفهای کوتاهمدت.
- ریسک ترکیب دارایی و تصمیم مدیر
در مختلطها، تصمیم مدیر درباره وزن سهام و درآمد ثابت مهم است؛ در سهامیها، انتخاب سهم و زمانبندی اثرگذارتر است. راه مدیریت این ریسک: بررسی سابقه عملکرد در دورههای مختلف و توجه به «افتهای تاریخی»، نه فقط بازدهی.
- ریسک نقدشوندگی و زمان تسویه
در ETFها، نقدشوندگی معمولاً به عمق معاملات و بازارگردانی وابسته است؛ در صدور و ابطالیها، فرآیند صدور و ابطال بر مبنای NAV انجام میشود. مدیریت این ریسک یعنی انتخاب صندوقی که مقیاس دارایی و نظم عملیاتی بهتری دارد.
- ریسک تمرکز (بهخصوص در بخشیها مثل صندوق فلزات)
تمرکز روی یک صنعت میتواند در دورههای نامساعد همان صنعت، افت بزرگتری بسازد. راه مدیریت: نگه داشتن وزن کوچکتر و استفاده بهعنوان «ماهواره» کنار «هسته» سبد.
استراتژی ترکیبی و «سهمهای پیشنهادی» به شکل اصولی
با توجه به اینکه انتخاب سهم به سن، دانش، افق زمانی و توان ریسکپذیری وابسته است، پیشنهاد حرفهای این است که بهجای نام بردن از چند سهم خاص، یک الگوی ترکیب بسازید و سهمها را در قالب «گروههای صنعتی» انتخاب کنید:
الگوی میانهرو (کنترل نوسان): هسته سبد = صندوق مختلط، رشد سبد = مقدار محدود صندوق سهامی، چاشنی = صندوق شاخصی هم وزن
الگوی ریسکپذیر (رشد محور): هسته سبد = صندوق سهامی (ترجیحاً با سابقه و مدیریت شفاف)، تثبیتکننده = مقدار محدود صندوق مختلط
الگوی موضوعی (صنعتمحور): هسته سبد = مختلط یا سهامیِ متنوع، ماهواره = وزن کوچک صندوق فلزات برای بهرهگیری از سناریوی رشد فلزات
اگر ناچار باشید «سهمهای پیشنهادی» را به زبان ساده و اجرایی بیان کنید، پیشنهاد استاندارد این است که از هر گروه، فقط به اندازهای انتخاب کنید که سبد شما تکصنعتی نشود؛ گروههایی مثل بانکی و مالی، فلزات اساسی، پتروشیمی، پالایشی، غذایی و مصرفی معمولاً برای تنوعبخشی به کار میآیند. در عین حال، برای بسیاری از سرمایهگذاران، خرید صندوقها بهجای خرید مستقیم سهم عملاً همان تنوع را با مدیریت حرفهای فراهم میکند و خطای تصمیمگیری را کاهش میدهد.
جمعبندی مطلب
اگر معیار شما «بیشترین سود ممکن در دوران رونق بورس» باشد، صندوق های سهامی معمولاً ظرفیت بالاتری دارند؛ چون وزن سهام در آنها بالاست و از موجهای صعودی بازار بیشترین اثر را میگیرند. اما اگر معیار شما «بازدهی قابلقبول همراه با افت کمتر و تجربه باثباتتر» باشد، صندوقهای مختلط اغلب انتخاب منطقیتری هستند؛ چون بخشی از دارایی را در درآمد ثابت نگه میدارند و با مدیریت ترکیب دارایی، ریسک را تعدیل میکنند.
در عمل، بسیاری از سبدهای حرفهای به یک پاسخ صفر و یکی نمیرسند؛ بلکه یک راهحل ترکیبی میسازند: هستهای از مختلط برای کنترل ریسک، بخشی از سهامی برای رشد، و در صورت وجود سناریوی مشخص، ماهوارههایی مانند صندوق شاخصی هم وزن یا صندوق فلزات برای تکمیل بازدهی.
سوالات متداول
آیا صندوق سهامی همیشه از صندوق مختلط سود بیشتری دارد؟
خیر. صندوق سهامی در بازارهای صعودی معمولاً پربازدهتر است، اما در دورههای رکود یا ریزش، میتواند افت بیشتری نسبت به صندوق مختلط داشته باشد.
برای فردی با ریسکپذیری متوسط، کدام مناسبتر است؟
معمولاً صندوق مختلط، چون هم از رشد بازار سهام سهم میگیرد و هم با درآمد ثابت، نوسان را کنترل میکند. با این حال، ترکیب «مختلط + درصدی سهامی» میتواند گزینه متعادلتری باشد.
صندوق شاخصی هم وزن چه زمانی میتواند مفیدتر باشد؟
وقتی انتظار دارید رشد بازار بیشتر از سمت شرکتهای متوسط و کوچک باشد یا میخواهید بازدهی نزدیکتری به «نمای کلی بازار» (بدون وابستگی به چند سهم بزرگ) داشته باشید.