پیام ویژه - خبرآنلاین / گندمکاران در حالی ماههاست محصول خود را یکجا تحویل دولت دادهاند که مطالباتشان همچنان قطرهچکانی پرداخت میشود؛ حالا با تداوم گلایهها، دولت وعده داده هفته آینده ۱۰۰ هزار میلیارد تومان دیگر از بدهی خود به گندمکاران را تسویه کند.
گندمکار محصول را برداشت کرد، به مراکز خرید تضمینی و سیلوهای دولتی تحویل داد و حالا چند ماه است که چشمش به حساب بانکی دوخته شده است؛ اما پول گندم، برخلاف خود محصول که یکجا تحویل دولت شده، مرحلهبهمرحله و درصدی پرداخت میشود.
آخرین خبرها نشان میدهد در روزهای پایانی شهریور، بخشی از بهای گندم خریداریشده همچنان تسویه نشده و دولت برای هفته آینده وعده پرداخت ۱۰۰ هزار میلیارد تومان دیگر را داده است؛ وعدهای که در صورت تحقق میتواند مجموع پرداختیها را به بیش از ۳۷۰ همت برساند.
پرداخت ۱۰۰ همت دیگر از مطالبات گندمکاران در هفته آینده
تعیین تکلیف قیمت گندم تا پایان شهریور /هزینه تمام شده تولید گندم چند است؟
اما مسئله برای گندمکار فقط این نیست که «چقدر پول پرداخت شده»؛ مسئله اصلی این است که چه زمانی پول به دست او رسیده است. کشاورزی که ماهها برای کاشت، داشت و برداشت و همچنین خرید بذر، کود، سم، سوخت، تعمیر ماشینآلات و حمل محصول هزینه کرده، با تأخیر در دریافت مطالبات، بخشی از سرمایه در گردش خود را از دست میدهد.
آخرین خبر؛ ۱۰۰ همت دیگر در راه است
مهمترین خبر روز جمعه ۲۷ شهریور، از سوی سیدسعید راد، مدیرعامل شرکت بازرگانی دولتی ایران اعلام شد. او گفت علاوه بر ۵۵ هزار میلیارد تومان پرداختی اخیر، هفته آینده نیز ۱۰۰ هزار میلیارد تومان دیگر از بهای گندمهای خریداریشده به حساب کشاورزان واریز میشود. به گفته راد، طی دو روز اخیر ۵۵ همت به حساب گندمکاران واریز شده است.
راد اعلام کرده مجموع پرداختیها به ۲۷۵ همت رسیده و خرید تضمینی گندم نیز به حدود ۸.۵ میلیون تن رسیده است. به گفته او، در صورت پرداخت ۱۰۰ همت دیگر در هفته آینده، مجموع پرداختیها از ۳۷۰ همت عبور میکند و بیش از ۹۰ درصد بهای گندمهای تحویلشده تسویه خواهد شد.
این اظهارات دو روز پس از آن مطرح شد که حسن نوروزی، مدیرعامل سازمان هدفمندسازی یارانهها، از آغاز پرداخت ۵۵ همت دیگر خبر داده بود. طبق اعلام این سازمان، پرداخت این مبلغ بهصورت تدریجی و بر اساس تاریخ تحویل محصول انجام میشود؛ موضوعی که باعث شده میزان دریافتی گندمکاران در مقاطع مختلف یکسان نباشد.
یک پرداخت، چند روایت مختلف
بر اساس جزئیات اعلامشده از سوی سازمان هدفمندسازی یارانهها، گندمکارانی که محصول خود را تا ۱۵ اردیبهشت تحویل دادهاند، با مرحله جدید در مجموع ۹۵ درصد مطالبات خود را دریافت میکنند. برای تحویلهای ۱۶ اردیبهشت تا ۲۰ خرداد نیز میزان پرداخت به ۹۵ درصد میرسد.
برای گندمکارانی که محصول خود را بین ۲۱ خرداد تا ۸ تیر تحویل دادهاند، میزان پرداخت پس از این مرحله ۷۷ درصد اعلام شده است. این رقم برای تحویلهای ۹ تیر تا ۱۹ مرداد به ۵۱ درصد و برای تحویلهای ۲۰ مرداد تا ۲۱ شهریور به ۳۰ درصد میرسد.
به این ترتیب، زمان تحویل محصول عملاً به یکی از عوامل تعیینکننده میزان دریافتی کشاورزان تبدیل شده است؛ موضوعی که باعث شده برخی گندمکاران بخش عمده مطالبات خود را دریافت کرده باشند و گروهی دیگر همچنان منتظر بخش قابل توجهی از طلب خود بمانند.
حامد یزدیان، نایبرئیس کمیسیون کشاورزی مجلس، با انتقاد از تأخیر در پرداخت مطالبات گندمکاران گفته است با وجود تولید بیش از ۱۴.۵ تا ۱۵ میلیون تن گندم، حدود ۸.۵ میلیون تن به دولت تحویل شده است. به گفته او، تأخیر در پرداخت میتواند انگیزه کشاورزان برای تحویل محصول را کاهش دهد و زمینه فعالیت دلالان را تقویت کند.
یزدیان همچنین هشدار داده است که ادامه این روند میتواند کشور را به واردات گندم و صرف ارز وادار کند و انگیزه تولید در سالهای آینده را کاهش دهد. او مشکل پرداخت مطالبات را صرفاً ناشی از شرایط جنگی نمیداند و نقش سازمان برنامه و بودجه را نیز مورد انتقاد قرار داده است.
جمشید قائممقام، عضو کمیسیون کشاورزی مجلس، ۱۴ شهریور با اشاره به مراجعات گندمکاران گفته بود در آن مقطع حدود ۵۵ درصد مطالبات پرداخت شده و ۴۵ درصد باقی مانده بود.
او از کشاورزانی سخن گفته بود که برای خرید نهاده، سم و کود بدهکار شدهاند و با وجود تحویل محصول، توان تسویه بدهیهای خود را ندارند.
این نماینده مجلس همچنین به مشکلات معیشتی برخی کشاورزان اشاره کرده بود؛ از جمله اینکه تأخیر در پرداخت درآمد اصلی گندمکار، حتی هزینههای روزمره خانوار و مخارج تحصیل فرزندان را تحت تأثیر قرار داده است.
کشاورز زمانی که محصول خود را تحویل میدهد، انتظار دارد بتواند از محل فروش آن، بدهیهای فصل قبل را تسویه و هزینههای تولید فصل جدید را تأمین کند. به همین دلیل، تأخیر در پرداخت میتواند فراتر از یک بدهی معوق، به مسئلهای برای ادامه چرخه تولید تبدیل شود.
مجلس: مشکل فقط وزارت جهاد نیست
در هفتههای اخیر، مجلس نیز چند بار به موضوع پرداخت مطالبات ورود کرده است. هوشنگ هادیانپور، سخنگوی کمیسیون کشاورزی مجلس، ۱۶ شهریور اعلام کرد در جلسه کمیسیون مقرر شده سازمان برنامه و بودجه ظرف یک هفته ۱۰۰ همت از مطالبات گندمکاران را پرداخت کند.
در آن مقطع حدود ۸.۴ میلیون تن گندم خریداری شده و ۲۲۰ همت پرداخت شده بود. این اظهارات نشان میدهد مسئله پرداخت، تنها در سطح وزارت جهاد کشاورزی دنبال نمیشود و تأمین و تخصیص منابع مالی از سوی سازمان برنامه و بودجه نیز در آن نقش دارد.
وزیر جهاد کشاورزی نیز ۱۸ شهریور با اشاره به قول رئیس سازمان برنامه و بودجه، ابراز امیدواری کرده بود پرداخت مطالبات در روزهای آینده ادامه پیدا کند. از سوی دیگر، جمشید قائممقام هشدار داده بود که پرداختنشدن مطالبات میتواند به موضوعی مرتبط با امنیت غذایی تبدیل شود و دستگاههای اقتصادی برای حل آن باید وارد عمل شوند.
چرا پرداختها پلکانی شد؟
دولت پرداخت مطالبات را بر اساس زمان تحویل گندم و متناسب با منابع تأمینشده پیش برده است.
سازمان هدفمندسازی یارانهها نیز اعلام کرده پرداخت سایر مطالبات، متناسب با تأمین و تخصیص منابع مالی ادامه خواهد داشت.
اما مسئله از نگاه کشاورز این است که هزینههای تولید چنین انعطافی ندارند. هزینه کود، سم، سوخت، تعمیر ماشینآلات و حمل محصول باید در زمان مشخص پرداخت شود و نمیتوان همه آنها را به زمانی نامعلوم موکول کرد.
به همین دلیل، حتی اگر در نهایت ۱۰۰ درصد طلب کشاورز پرداخت شود، فاصله زمانی میان تحویل محصول و دریافت وجه میتواند برای تولیدکننده هزینه اقتصادی ایجاد کند؛ بهخصوص در شرایطی که قیمت نهادهها و سایر هزینههای تولید نیز افزایش یافته است.
کشاورزان از کاهش ارزش پولشان گلایه دارند
گلایه اصلی کشاورزان یک مضمون مشترک دارد: محصول را تحویل دادهایم، اما سرمایهمان هنوز در اختیار دولت است.
یکی دیگر از محورهای گلایه گندمکاران، کاهش قدرت خرید پولی است که بابت محصول دریافت میکنند.
قیمت خرید تضمینی در زمان تحویل تعیین شده، در حالی که فاصله میان تحویل محصول و دریافت کامل وجه میتواند ارزش واقعی دریافتی را در برابر تورم و افزایش هزینه نهادهها کاهش دهد. به بیان دیگر، کشاورز همان مبلغ اسمی را دریافت میکند، اما ممکن است این پول در زمان پرداخت قدرت خرید کمتری داشته باشد.
کشاورز: پول گندم ۳ ماه خوابیده، جریمه وام را گرفتید!
یک کشاورز گفته است: «سه ماه از تحویل گندم گذشته، اما پولش هنوز کامل پرداخت نشده؛ در حالی که هزینه کمباین، بدهیها و هزینههای زندگی را باید پرداخت کنیم. پول ما سه ماه بدون سود دست دولت مانده، اما بانک کارمزد و جریمه دیرکرد وام را بهموقع از حسابمان برداشت میکند. گندم را کیلویی ۵۰ هزار تومان از ما خریدید و حالا همان محصول را کیلویی ۸۰ هزار تومان به خودمان میفروشید.»
گندم را با دلار ۱۷۰ هزار تومانی تحویل دادیم؛ دلار شد ۲۳۰ هزار تومان، پول گندم کجاست؟
برخی گندمکاران نیز در گلایههای خود به افزایش نرخ ارز اشاره میکنند و میگویند محصولشان را زمانی تحویل دولت دادهاند که دلار در محدوده ۱۶۰ تا ۱۹۰ هزار تومان قرار داشت، اما اکنون نرخ دلار به حدود ۲۳۰ هزار تومان رسیده و هنوز بخشی از مطالبات آنها پرداخت نشده است. به گفته این کشاورزان، در فاصله میان تحویل محصول و دریافت پول، هزینه بسیاری از نهادهها و کالاهای مورد نیازشان افزایش یافته و قدرت خرید مبلغی که قرار است دریافت کنند، کاهش پیدا کرده است.
قیمت گندم برای سال آینده؛ پیشنهاد ۸۵ هزار تومانی روی میز
در همین حال، عطاالله هاشمی، رئیس بنیاد ملی گندمکاران، برای سال زراعی آینده نرخ منطقی خرید تضمینی را حدود ۸۵ هزار تومان اعلام کرده است.
اینرقم پیشنهادی در حالی است که قیمت متوسط خرید تضمینی گندم در سال جاری ۴۸ هزار و ۵۰۰ تومان به ازای هر کیلوگرم تعیین شده و سقف آن ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان اعلام شده است.
این رقم بر اساس هزینه تولید و تورم مطرح شده و در آن مقطع هنوز نرخ نهایی و ابلاغشده محسوب نمیشد. فاصله میان نرخ فعلی و رقم پیشنهادی برای سال آینده، تصویری از افزایش هزینههای تولید و فشار تورمی بر اقتصاد گندمکار ارائه میدهد.
کشت بعدی چه میشود؟
موضوع فقط تسویه حساب سال جاری نیست. گندمکار باید همزمان برای فصل کشت بعدی آماده شود و در برخی مناطق، زمان آمادهسازی زمین و خرید نهادهها به فصل مشخصی وابسته است.
عطاالله هاشمی در شهریورماه هشدار داده بود که تأخیر در پرداخت مطالبات حتی بر میزان خرید تضمینی اثر گذاشته است. برآورد تولید حدود ۱۴.۵ میلیون تن بوده و به گفته او، در صورت تسریع پرداختها امکان افزایش خرید وجود دارد، چرا که بخشی از گندم همچنان نزد کشاورزان باقی مانده است.
از سوی دیگر، نمایندگان کمیسیون کشاورزی مجلس تأکید کردهاند که کشاورزان مناطق سردسیر برای شروع کشت پاییزه به نقدینگی نیاز دارند. بنابراین اگر کشاورز نتواند بدهیهای قبلی را تسویه کند، نهاده بخرد یا زمین را برای کشت جدید آماده کند، اثر تأخیر امروز میتواند چند ماه بعد در تولید سال آینده نمایان شود.
آزمون مهم دولت در مزرعه کشاورزان
در ماههای گذشته چند مرحله پرداخت انجام شده و اکنون وعده جدید، واریز ۱۰۰ همت دیگر در هفته آینده است. روند پرداخت از حدود ۵۰.۱ همت در خرداد آغاز شد و در ادامه با افزایش تخصیص منابع، رقم پرداختی به ۲۷۵ همت رسید.
اجرای وعده جدید میتواند بخش بزرگی از مطالبات را تسویه کند، اما برای کشاورزی که ماهها منتظر دریافت پول خود بوده، مسئله فقط رقم نهایی نیست؛ زمان پرداخت نیز بخشی از هزینه اقتصادی تولید است.
گندم برای دولت یک کالای عادی نیست؛ محصولی است که مستقیماً با امنیت غذایی کشور ارتباط دارد. بنابراین تأخیر در پرداخت بهای آن فقط یک بدهی حسابداری نیست؛ پشت هر رقم پرداختنشده، یک کشاورز، یک زمین، یک فصل کشت و یک تصمیم برای ادامه تولید قرار دارد.
اکنون نگاه گندمکاران به هفته آینده و وعده پرداخت ۱۰۰ همت دوخته شده است؛ پرداختی که میتواند بخش بزرگی از پرونده مطالبات را ببندد، اما یک سؤال همچنان باقی میماند: وقتی دولت گندم را یکجا تحویل میگیرد، چرا پولش باید قطرهچکانی به دست کشاورز برسد؟