پیام ویژه - ایسنا /نشریه آمریکایی والاستریت ژورنال، بحران ناکارآمدی سازمان ملل را به تمرکز قدرت در شورای امنیت گره میزند؛ جایی که حق وتوی پنج عضو دائم، در سایه تشدید جنگها و بحرانهای جهانی، مطالبه اصلاح ساختار و نمایندگی عادلانهتر را پررنگ کرده است.
در حالی که جنگ متجاوزانه آمریکایی - صهیونی علیه ایران و جنگ اوکراین و بنبست شورای امنیت در بحرانهای جهانی، فشارها بر سازمان ملل را افزایش داده است، رهبران کشورهای بزرگ در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی، این نهاد بینالمللی را به دلیل تمرکز قدرت در دست پنج عضو دائم دارای حق وتو بهشدت مورد انتقاد قرار دادند و خواستار اصلاح فوری ساختار آن شدند.
روزنامه وال استریت ژورنال در همین رابطه در گزارشی تحت عنوان «سازمان ملل در حال شکست است» نوشت: در سازمان ملل متحد با ۱۹۳ عضو؛ قدرت بهشدت میان پنج کشوری متمرکز است که حق وتو در شورای امنیت را در اختیار دارند؛ یعنی هر یک از آنها میتواند جلوی انتقاد بینالمللی از اقدامات خود را بگیرند. کشورهای بزرگ دیگر از جمله هند، برزیل، ترکیه و نیجریه که سهم روبهافزایشی از اقتصاد و جمعیت جهان را دارند، انتقاد خود را از گروه موسوم به «پنج عضو دائم شورای امنیت» شامل چین، فرانسه و انگلیس، بیشتر کردهاند.
حملات متجاوزانه علیه ایران توسط آمریکا در سال جاری و بازداشت نیکولاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا توسط آمریکا در ماه ژانویه، بهطور گسترده از سوی اعضای سازمان ملل نقض منشور بنیادین این نهاد جهانی دانسته میشود که حمله به اعضای دیگر را ممنوع میکند.
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه در نشست مجمع عمومی گفت: «بیایید بپذیریم نظامی که در آن اراده بیش از ۱۹۰ کشور تابع هوسهای پنج کشور است، نه منصفانه است و نه توانایی ایجاد کامل اعتماد را دارد. شورای امنیت باید قطعا بر اساس اصل "جهان بزرگتر از پنج است"، اصلاح شود.»
این درحالیست که درخواستها برای بازسازی سازمان ملل تازه نیست. اما این موضوع در رقابت امسال برای جانشینی آنتونیو گوترش در سمت دبیرکلی این نهاد توجه تازهای جلب کرده است. ربکا گرینسپان مایوفیس، معاون پیشین رئیسجمهور کاستاریکا تاکنون دو رای از سه رایگیری غیرعلنی را برده است، اما میزان حمایتها از این فرد در میان کشورهای دارای حق وتو شامل انگلیس، فرانسه، آمریکا، چین و روسیه مشخص نیست. هر یک از این پنج کشور میتواند انتخاب او توسط عضویت گستردهتر را وتو کند.
گوترش، نخستوزیر پیشین پرتغال و دبیرکل فعلی سازمان ملل بارها گفته است که این گروه پنج نفره دارای حق وتو باعث شدهاند تا این نهاد بینالمللی آنطور که باید، عمل نکند. او همچنین گفته که این گروه هیچ نمایندهای از آمریکای لاتین یا آفریقا ندارد. نبود نمایندگی گستردهتر همچنین جمعآوری منابع مالی از اقتصادهای بزرگ را برای سازمان ملل دشوار میکند؛ اقتصادهایی که بیم دارند صدایشان شنیده نشود. در واقع، تنها لندن در میان این گروه امسال حق عضویت خود را در همان ماهی که موعدش بود، پرداخت کرد.
گوترش همچنین در نشست مجمع عمومی سازمان ملل گفت: «نهادهای قوی و موثر که واقعیتها و وزن نسبی در حال تغییر تدریجی کشورها و اقتصادها در جهان امروز را بازتاب دهند، نه ترتیبات قدرت ۸۰ سال پیش را.»
کشورهای دارای حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل معمولا به چالشهای جهانی در الگویی قابل پیشبینی واکنش نشان میدهند. لوئیس ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیسجمهور برزیل گفت تمرکز قدرت اعتبار سازمان ملل را تضعیف میکند، زیرا این سازمان نتوانسته است به بیشترین شمار درگیریهای مسلحانه از زمان جنگ جهانی دوم رسیدگی کند: «همه ما گروگان بیعملی شورای امنیت هستیم که در ایفای نقش خود ناکام مانده است.»
رئیس جمهور برزیل سال گذشته، پس از آنکه آمریکا همراه با رژیم صهیونیستی با ۱۲ روز بمباران، ایران را هدف حملات متجاوزانه قرار داد، این پنج کشور دارای حق وتو را «اربابان جنگ» نامید.
در حالی که تقریبا همه اعضای سازمان ملل خواستار اصلاح این سازمان هستند، کشورهای دارایی حق وتو هیچ علاقهای به واگذاری قدرت خود نشان نمیدهند. امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه در سخنرانی خود بحث قدرت را به شیوهای متفاوت پیش برد و بر خطرهای کنترل متمرکز هوش مصنوعی تاکید کرد و گفت: «کسانی هستند که میخواهند ما را باور کنند که تنها دو قدرت، آمریکا و چین، تصمیمها را خواهند گرفت.»